Nhạc hiệu, nhạc nền cho chương trình phát thanh xã: chọn nhạc, bản quyền, âm lượng

Ở xã, tiếng nhạc hiệu quen thuộc là tín hiệu để bà con dừng tay, bước ra hiên nghe đài. Chọn nhạc đúng thì chương trình dễ nhận ra, dễ nghe. Chọn sai thì nhạc rè trên loa, lấn mất lời đọc, hoặc vướng chuyện bản quyền khi đăng bản tin lên mạng.

Nhạc hiệu, nhạc nền và nhạc chuyển khác nhau thế nào?

Nhạc hiệu nhận diện chương trình, nhạc nền lót dưới lời đọc, nhạc chuyển nối các phần với nhau. Mỗi loại có vị trí, độ dài và mức âm lượng riêng.

Nhạc hiệu nên giữ cố định nhiều năm. Bà con nhận ra đài xã nhờ giai điệu quen; đổi liên tục thì mất tác dụng đó.

Chọn nhạc hiệu cho đài xã thế nào?

Nhạc hiệu tốt là một đoạn nhạc không lời, giai điệu dễ nhớ, tinh thần tươi sáng và đã rõ quyền sử dụng. Năm tiêu chí khi chọn:

1. 1Không lời hoặc rất ít lời. Lời hát chồng lên lời dẫn làm người nghe rối.
2. 2Giai điệu rõ ngay từ mấy giây đầu. Bà con ngoài ngõ chỉ cần nghe ba, bốn giây là nhận ra đài mình.
3. 3Hợp không khí chương trình: trang trọng vừa phải, tươi sáng; tránh nhạc buồn, nhạc gắn với đám tang hay lễ tưởng niệm.
4. 4Không trùng nhạc hiệu quen của đài khác, để bà con không lẫn chương trình của xã với giờ tiếp sóng đài cấp trên.
5. 5Có giấy tờ rõ ràng về quyền sử dụng, như phần bản quyền bên dưới.

Nhạc cụ dân tộc như sáo trúc, đàn tranh, đàn bầu, đàn T'rưng là lựa chọn đáng cân nhắc: nghe gần gũi, tạo bản sắc riêng và thường có âm vực hợp với loa nén.

Loại nhạc nào nghe rõ trên loa nén ngoài trời?

Loa nén (loa phễu) ngoài trời phát rõ âm vực giữa, là vùng của giọng nói, và gần như không phát được tiếng trầm. Vì vậy nhạc có giai điệu ở âm vực giữa nghe rõ, còn nhạc nhiều bass, trống điện tử dày thì nghe rè, ù hoặc mất hẳn.

• Nghe rõ: sáo, kèn, đàn tranh, đàn bầu, guitar, piano chơi ở quãng giữa, dàn dây nhẹ.
• Dễ hỏng: nhạc điện tử nhiều bass, tiếng trống trầm dồn dập, bản phối dày nhiều lớp.

Cách thử nhanh: phát đoạn nhạc định chọn qua một cụm loa thật, đứng cách loa chừng năm mươi mét để nghe. Nghe trên tai nghe hay loa máy tính không cho biết nhạc sẽ ra sao trên loa nén.

Bản quyền nhạc: đài xã cần lưu ý gì?

Đài xã chỉ nên dùng nhạc mà mình biết rõ ai nắm quyền và đã được phép dùng cho việc phát trên loa, đăng mạng xã hội. Một bản nhạc tìm thấy trên mạng, kể cả để công khai, chưa có nghĩa là được phép phát công cộng.

Ba điểm hay bị hiểu nhầm:

• Bài quen thuộc chưa chắc đã hết thời hạn bảo hộ. Nhiều bài hát nghe quen tai vẫn còn trong thời hạn bảo hộ quyền tác giả.
• Bài hát và bản thu âm là hai thứ khác nhau. Một làn điệu dân ca có thể không còn ai giữ quyền phần sáng tác, nhưng bản thu âm cụ thể vẫn có thể thuộc quyền của người biểu diễn và nhà sản xuất bản ghi âm.
• Mạng xã hội có thể tự nhận diện nhạc. Bản tin đăng lên Facebook hay YouTube có nhạc không rõ quyền có thể bị tắt tiếng hoặc bị gỡ.

Những cách để có nhạc rõ quyền:

1. 1Đặt sáng tác hoặc đặt phối một đoạn nhạc hiệu riêng, hợp đồng ghi rõ đài được dùng trên loa, mạng xã hội, cổng thông tin và không giới hạn thời gian.
2. 2Mua giấy phép từ thư viện nhạc, đọc kỹ điều khoản: có cho phát công cộng, phát sóng và đăng mạng xã hội không, có phải ghi nguồn không.
3. 3Mời đội văn nghệ hoặc nghệ nhân trong xã biểu diễn và thu âm, có văn bản đồng ý cho đài sử dụng. Nếu bài đó của một tác giả còn được bảo hộ thì vẫn cần sự cho phép của tác giả.

Lưu hợp đồng, giấy phép, hóa đơn trong hồ sơ của đài. Khi còn băn khoăn, anh chị đối chiếu quy định hiện hành về quyền tác giả và quyền liên quan, hoặc hỏi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch của tỉnh.

Nhạc nền nên nhỏ hơn giọng đọc bao nhiêu?

Nhạc nền nên nhỏ hơn giọng đọc khoảng 15 đến 20 dB, tức là nghe như một lớp nền mờ phía sau, không tranh chữ với lời đọc. Trên loa ngoài trời, chọn mức chênh lớn hơn, gần 20 dB, vì tiếng ồn xung quanh đã che bớt chữ.

Cách đặt nhạc nền đúng:

1. 1Nhạc vào trước lời đọc hai, ba giây ở mức đầy.
2. 2Khi lời đọc bắt đầu, hạ nhạc xuống trong khoảng nửa giây.
3. 3Giữ nhạc ở mức thấp suốt lời đọc.
4. 4Lời đọc dứt, nâng nhạc lên hai, ba giây rồi nhỏ dần cho đến hết.

Không đặt nhạc nền dưới tin có số liệu, thông báo có ngày giờ, số điện thoại, mức phạt, và tin khẩn. Ở những đoạn đó, từng chữ đều cần nghe rõ.

Kiểm tra bằng tai: đứng ở chỗ xa loa nhất mà bà con vẫn nghe đài. Nếu phải cố mới nghe ra chữ thì nhạc nền đang to.

Đặt nhạc trong chương trình 15 phút thế nào?

Một chương trình 15 phút thường dùng khoảng một phút đến một phút rưỡi nhạc, không tính nhạc nền nằm dưới lời đọc. Thứ tự gợi ý:

1. 1Nhạc hiệu.
2. 2Lời chào, có nhạc nền nhỏ phía dưới.
3. 3Tin của tỉnh, không nhạc nền.
4. 4Nhạc chuyển.
5. 5Tin trong xã, không nhạc nền.
6. 6Nhạc chuyển.
7. 7Chuyên mục, có thể có nhạc nền nhẹ nếu là bài kể chuyện, gương người tốt việc tốt.
8. 8Thông báo, không nhạc nền.
9. 9Lời kết có nhạc nền, rồi nhạc hiệu kết.

Nhạc chiếm quá hai phút trong khung 15 phút thường là dấu hiệu đang dùng nhạc để lấp chỗ trống. Cách chia thời lượng từng phần có trong bài cấu trúc chương trình phát thanh.

Nhạc hiệu, nhạc nền với Truyền Thanh AI

Truyền Thanh AI tự ghép nhạc hiệu ở đầu và cuối chương trình, lót nhạc nền dưới lời chào và lời kết, chèn nhạc chuyển giữa các phần. Sau khi ghép, cả chương trình được chuẩn hóa âm lượng theo mức cho loa ngoài trời (−14 LUFS) hoặc chuẩn phát sóng EBU R128 (−23 LUFS), rồi xuất ra tệp MP3.

Cán bộ không phải mở phần mềm dựng âm thanh để kéo nhạc, chỉnh mức từng đoạn. Anh chị có thể nghe một chương trình mẫu trong bản demo, đọc thêm về âm lượng chuẩn cho loa ngoài trời, hoặc tìm hiểu phần mềm đài truyền thanh xã.