Đọc đúng tên thôn, địa danh, tên riêng trên loa truyền thanh
Trả lời nhanh
Muốn đọc đúng tên thôn, địa danh và tên riêng trên loa, đài xã nên lập một bảng phát âm gồm cách viết, cách đọc theo người địa phương và ghi chú, rồi mọi người đọc và mọi giọng đọc AI đều theo bảng này. Những tên dễ sai nhất là tên gốc tiếng dân tộc, tên có số hoặc chữ viết tắt, tên gần giống nhau và tên mới sau sắp xếp.
Ý chính
- Tên riêng đọc theo cách người dân địa phương gọi, phần còn lại của câu đọc giọng phổ thông.
- Một bảng phát âm chung của đài chỉ cần ba cột: cách viết, cách đọc, ghi chú.
- Tên có số, số La Mã và chữ viết tắt phải được viết sẵn theo cách đọc trong kịch bản.
- Tên thôn mới sau sắp xếp nên đọc kèm tên cũ trong thời gian đầu để bà con nhận ra.
- Với giọng đọc AI, sửa cách đọc một lần trong từ điển phát âm thay vì sửa trong từng bản tin.
Mục lục
Đọc sai tên thôn là lỗi bà con nhận ra ngay, kể cả khi mọi thứ khác trong bản tin đều đúng. Người trong thôn nghe tên làng mình bị đọc lệch thì mất thiện cảm với cả bản tin; người thôn khác có khi nghe nhầm sang thôn mình. Bài này gom các loại tên hay bị đọc sai và cách đài xã giữ một cách đọc thống nhất.
Vì sao đọc sai tên riêng trên loa là lỗi nặng?
Đọc sai tên riêng vừa làm bà con mất tin vào bản tin, vừa có thể khiến người nghe làm sai việc. Thông báo "thôn Đồng tiêm phòng ngày mười bốn" mà đọc thành "thôn Đông" là cả hai thôn cùng đi sai ngày.
Tên riêng khó hơn từ thường vì không đoán được từ ngữ cảnh. Nghe "bà con mang theo căn cước" mà lỡ mất nửa chữ vẫn đoán ra; nghe một tên thôn bị nuốt chữ thì không đoán được gì. Vì vậy tên riêng cần đọc rõ, chậm hơn một chút, và đúng cách người địa phương gọi.
Những tên riêng nào hay bị đọc sai?
Năm nhóm tên dưới đây thường gây lỗi nhất ở đài xã. Tên trong bảng là ví dụ minh họa.
| Nhóm tên | Ví dụ | Vì sao dễ sai |
|---|---|---|
| Tên gốc tiếng dân tộc | Tên có "Ea", "Krông", "Plei" ở đầu | Có cụm phụ âm, cách ghép âm không có trong tiếng Việt phổ thông |
| Tên có số, chữ cái, số La Mã | thôn 3, khu phố 5A, đội II | Người đọc và giọng AI không biết đọc "II" hay "5A" thế nào |
| Chữ viết tắt | TDP, KDC, NVH, HTX | Dễ bị đọc theo chữ cái thành "tê đê pê" |
| Tên gần giống nhau | thôn Đông và thôn Đồng | Chỉ khác một dấu thanh, qua loa rất dễ lẫn |
| Tên chính thức và tên quen gọi | Văn bản ghi "thôn Phú Thượng", bà con quen gọi "làng Thượng" | Bà con nhớ tên quen gọi hơn tên trong văn bản |
Ngoài ra, văn bản gửi qua tin nhắn thường bị gõ không dấu hoặc sai dấu: "thon Dong" có thể là thôn Đông, cũng có thể là thôn Đồng. Gặp trường hợp này, gọi hỏi lại người gửi, đừng đoán.
Cách lập bảng phát âm tên riêng cho đài xã
Bảng phát âm là danh sách mọi tên riêng hay xuất hiện trên loa của xã, kèm cách đọc đã thống nhất. Lập một lần mất một, hai buổi, dùng được nhiều năm.
- Liệt kê tên: tất cả thôn, tổ dân phố, xóm, cánh đồng, sông suối, cầu, chợ, trường học, nhà văn hóa; tên các cơ quan, đoàn thể; chức danh lãnh đạo xã hay được nhắc.
- Hỏi cách đọc: với từng tên lạ, hỏi trưởng thôn hoặc người cao tuổi trong thôn. Ghi âm câu trả lời bằng điện thoại để nghe lại khi cần.
- Ghi cách đọc bằng chữ tiếng Việt: viết lại tên theo đúng âm nghe được, tách âm tiết bằng dấu cách, ví dụ "Krông" ghi "Cờ rông".
- Ghi chú: tên cũ, tên quen gọi, tên dễ lẫn với tên nào.
- Thống nhất và lưu: trình lãnh đạo xã xem, in một bản để ở bàn đọc, gửi cho mọi người đọc trên loa.
- Cập nhật: khi thôn sáp nhập, đổi tên hoặc có công trình mới.
| Cách viết | Cách đọc | Ghi chú |
|---|---|---|
| Krông | Cờ rông | Đọc liền hai tiếng |
| Ea | Ê a | Gặp trong nhiều tên buôn, tên suối ở Tây Nguyên |
| thôn Phú Thượng | thôn Phú Thượng | Bà con quen gọi "làng Thượng"; lần đầu trong bản tin đọc cả hai |
| TDP 5 | tổ dân phố năm | Không đọc "tê đê pê" |
| thôn Đồng | thôn Đồng | Dễ lẫn với thôn Đông; đọc chậm, rõ dấu huyền |
| đội II | đội hai | Số La Mã đọc như số thường |
Đọc tên có số và chữ viết tắt thế nào?
Tên có số, số La Mã và chữ viết tắt phải được viết sẵn thành lời trong kịch bản, không để người đọc tự xử lý lúc đang đọc. Cả đài nên dùng chung một quy ước:
| Cách viết | Đọc là | Lưu ý |
|---|---|---|
| thôn 3, ấp 7 | thôn ba, ấp bảy | |
| tổ 21 | tổ hai mươi mốt | Không đọc "tổ hai một" |
| khu phố 5A, xóm 5B | khu phố năm a, xóm năm bê | Chữ cái đọc theo tên chữ |
| đội II, khu III | đội hai, khu ba | |
| TDP, KDC | tổ dân phố, khu dân cư | |
| NVH, HTX | nhà văn hóa, hợp tác xã | |
| ĐT.215 | đường tỉnh hai trăm mười lăm | |
| Km 12 | cây số mười hai | Hoặc "ki lô mét mười hai"; thống nhất một cách |
Tên cơ quan dài thì đọc đủ ở lần nhắc đầu, các lần sau dùng tên ngắn: "Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã", lần sau "Mặt trận xã". Cách giọng đọc AI xử lý số và chữ viết tắt được giải thích trong bài AI đọc sai số liệu, ngày tháng.
Tên thôn mới sau sắp xếp: đọc tên mới hay tên cũ?
Đọc tên mới theo quyết định, và trong thời gian đầu đọc kèm tên cũ để bà con nhận ra. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và sáp nhập thôn, tổ dân phố, nhiều người vẫn nghe theo tên cũ thêm một thời gian.
Khi nào bỏ tên cũ do xã quyết định, thường là khi bà con đã quen tên mới. Ghi cả tên cũ vào cột ghi chú của bảng phát âm để người đọc mới cũng biết.
Mẹo đọc tên riêng khi tự đọc trên loa
Khi tự đọc trên loa, đọc chậm lại ở tên riêng và dừng rất ngắn trước tên. Khoảng dừng đó báo cho tai người nghe "sắp có tên", nhất là ở những nhà xa loa.
- Đọc thử tên lạ vài lần trước khi lên sóng, tốt nhất trước mặt người địa phương.
- Không đọc nối tên thôn này vào tên thôn kia; mỗi thôn một câu hoặc ngắt rõ.
- Tên dễ lẫn thì thêm chi tiết phân biệt bà con quen, như "thôn Đồng, bên kia cầu", nhưng chỉ khi chi tiết đó đúng.
- Nhắc lại tên thôn ở cuối thông báo.
- Đoạn dành cho đồng bào nói tiếng dân tộc nên do người nói tiếng đó đọc và thu âm lại.
Dạy giọng đọc AI đọc đúng tên riêng
Giọng đọc AI đọc tên riêng theo quy tắc chung, nên tên lạ có thể bị đọc theo chữ cái hoặc sai thanh. Cách sửa là cho máy một "cách viết để đọc": viết lại tên theo âm tiếng Việt, như "Krông" thành "Cờ rông", "TDP" thành "tổ dân phố".
Sửa trong từng bản tin thì mất công và dễ quên. Cách bền hơn là từ điển phát âm: mỗi tên được khai báo cách đọc một lần, mọi bản tin sau tự đọc theo. Sau khi khai báo, nghe lại đúng đoạn có tên đó trước khi trình duyệt.
Đọc đúng tên riêng với Truyền Thanh AI
Mỗi xã trong Truyền Thanh AI có từ điển phát âm riêng cho tên thôn, địa danh, tên riêng. Cán bộ sửa cách đọc một lần, mọi chương trình sau đọc đúng; chữ viết tắt như "UBND" được đổi thành "Ủy ban nhân dân" trước khi đọc.
Sau khi dựng âm thanh, hệ thống tự nghe lại từng đoạn, so với kịch bản và đánh dấu chỗ nghi đọc sai kèm thời điểm, để cán bộ nghe lại đúng chỗ đó. Xem cách làm từng bước trong bài dạy AI đọc đúng tên thôn bằng từ điển phát âm, hoặc tìm hiểu giọng đọc AI cho phát thanh.